De les begeleiden
1. Eerst praten, dan bouwen · 12 minuten
Welkom! Jullie bouwen vandaag een eigen AI-helper. Eerst praten jullie met Boekie, een oefenhelper. Daarna kiezen jullie een taak, een toon en één regel. Dan stellen jullie de eerste vraag.
Stel één vraag aan Boekie.
Kies de taak, de toon en één regel voor jullie eigen helper.
Typ jullie eerste vraag.
Voorspel wat de helper zegt.
Stel de vraag en kijk wat de helper deed.
Check: Onze eigen helper heeft een eerste antwoord gegeven en wij weten wat hij deed.
Tip: Het eerste antwoord van de eigen helper hoort er binnen tien minuten te staan. Dit deel werkt met de oefenrobot: gratis, met vaste regels, nog geen echte AI. De keuzes hoeven nog niet goed te zijn.
Waar let je op: Antwoordt de eigen helper binnen tien minuten? De keuzes hoeven nog niet goed te zijn. Dit is de oefenrobot, nog geen echte AI.
Vraag door:
- Wat dachten jullie dat de helper zou zeggen?
- Waar haalde de helper dit antwoord vandaan?
2. Hoe werkt een helper? Eén feit erbij · 10 minuten
Een echte AI-helper is een taalmodel. Dat is een computerprogramma dat woorden voorspelt. Jullie keuzes vormen de instructiekaart. De helper volgt die kaart, maar kan ook iets verzinnen. Nu zetten jullie één feit op de kaart.
Lees hoe een helper werkt en kies waar of niet waar.
Zet één feit op de kaart.
Kies een testvraag en voorspel het antwoord.
Stel de vraag en vergelijk de twee antwoorden.
Check: Ik kan zeggen wat een instructiekaart is, en wij hebben één feit toegevoegd.
Tip: Leg de uitleg naast de eigen kaart: wat staat erop, en wat verzon de helper? Een klas die al een workshop deed, krijgt hier één herhaalscherm in plaats van de volle uitleg.
Waar let je op: Koppelen de kinderen de uitleg aan hun eigen kaart: de helper doet wat op de kaart staat en kan toch iets verzinnen?
Vraag door:
- Wat staat er nu op jullie kaart?
- Wat veranderde er door dat ene feit?
3. Veilig en eerlijk. Eén regel erbij · 10 minuten
Een AI-tool kan bewaren wat je intypt. Daarom typen we geen namen en niets wat privé is. Een AI-helper is geen mens en geen vertrouwenspersoon. Daarna zetten jullie één regel op de kaart.
Lees de vijf regels.
Kies goed of niet goed en maak een onveilig bericht veilig.
Zet één regel op de kaart.
Voorspel, stel de testvraag en vergelijk.
Check: Ik ken de vijf regels en onze kaart heeft een regel erbij.
Tip: Zet de vijf regels op het bord en noem bij wie kinderen met zorgen terechtkunnen. Een klas die al een workshop deed, slaat de regels hier over en gaat meteen naar de kaart.
Waar let je op: Kunnen ze een onveilig bericht zelf veilig maken, en weten ze dat een helper geen vertrouwenspersoon is?
Vraag door:
- Waarom hoort een naam niet in de vraag?
- Bij wie kun je terecht met een zorg?
4. Opdracht 1: maak de kaart af · 12 minuten
Jullie kaart groeit. Nu komt er nog één ding bij: een regel of een feit. Jullie kiezen zelf. Eerst voorspellen, dan vragen, dan vergelijken. Daarna krijgt de helper een naam.
Kies je niveau: basis, verder of uitdaging.
Kies één regel of één feit erbij.
Voorspel, stel de testvraag en vergelijk.
Geef de helper een naam zonder echte namen.
Beantwoord de denkvraag.
Check: Onze instructiekaart is af en wij weten wat elk nieuw ding deed.
Tip: Vraag bij elk antwoord: wat voorspelden jullie, en wat deed het ene nieuwe ding? Let op dat de naam van de helper geen echte naam is.
Waar let je op: Komt er precies één ding bij, en voorspellen ze voordat ze de vraag stellen?
Vraag door:
- Wat voorspelden jullie, en wat zei de helper?
- Welke testvraag laat het verschil het best zien?
- Wat doet de helper zonder deze regel?
5. Opdracht 2: nu met echte AI · 14 minuten
Tot nu toe antwoordde de oefenrobot. Nu gaat dezelfde kaart naar echte AI. Jullie typen zelf twee testvragen. Voorspel elk antwoord eerst. Houdt echte AI zich aan jullie regels?
Lees jullie kaart en typ de eerste testvraag.
Laat de begeleider de kaart en de vraag lezen.
Voorspel wat echte AI zegt.
Verstuur de vraag en leg het antwoord naast de kaart.
Doe hetzelfde met de tweede testvraag.
Check: Wij hebben twee antwoorden van echte AI en weten of ze bij onze kaart passen.
Tip: Lees de kaart en de eerste vraag mee voordat een tweetal echte AI gebruikt. Ieder tweetal heeft 6 echte berichten voor de hele workshop: twee hier, twee strikvragen en twee voor het proefje. De prijs staat op het scherm. Werkt echte AI niet? Dan gaat hetzelfde scherm verder met de oefenrobot.
Waar let je op: Lees de kaart en de eerste vraag mee voordat een tweetal echte AI gebruikt: geen namen, geen privégegevens. Elk tweetal heeft zes echte berichten.
Vraag door:
- Wat is anders bij echte AI dan bij de oefenrobot?
- Hield de helper zich aan elke regel op de kaart?
6. Beweegpauze: speel de helper op papier · 10 minuten
De apparaten gaan dicht. Eerst bewegen jullie: de begeleider noemt een stap en jullie doen hem na. Daarna spelen jullie helper en vragensteller met een papieren instructiekaart.
Klap je apparaat dicht en ga staan.
Doe de bewegingen die de begeleider noemt.
Schrijf op papier een kaart met één taak en twee regels.
Speel helper en vragensteller en wissel van rol.
Streep één regel door en kijk wat er verandert.
Check: Ik heb bewogen en wij weten wat de papieren helper deed bij een vraag buiten de kaart.
Tip: Vijf minuten bewegen, vijf minuten spelen met de papieren kaart. Het interessante moment is de vraag die niet op de kaart staat: gaat de helper raden?
Waar let je op: Bewegen alle kinderen mee? Doet de papieren helper alleen wat op de kaart staat?
Vraag door:
- Wat deed de helper bij de vraag die niet op de kaart stond?
- Wat veranderde er toen een regel werd doorgestreept?
7. Opdracht 3: strikvragen en speurtocht · 14 minuten
Een helper kan iets verzinnen of een regel vergeten. Eerst oefenen jullie met één antwoord dat voor deze les is geschreven. Daarna stellen jullie twee strikvragen. Dan zoeken jullie in jullie eigen antwoorden.
Kies je niveau.
Zoek de fout in het voorbeeld en leg uit hoe je hem zag.
Kies twee strikvragen en voorspel elk antwoord.
Stel de vragen en leg elk antwoord naast de kaart.
Kies wat jullie vonden, waar, en hoe jullie het zagen.
Check: Wij hebben in onze eigen antwoorden gezocht en kunnen vertellen hoe wij controleerden.
Tip: Het voorbeeld is een vast antwoord met een verzonnen sluitingstijd. De hoofdzaak is de speurtocht in de eigen antwoorden. Niets gevonden mag, als ze kunnen zeggen hoe ze controleerden. De strikvragen gebruiken twee echte berichten; twee blijven bewaard voor het proefje.
Waar let je op: Zoeken ze in hun eigen antwoorden en leggen ze die naast de kaart? Niets gevonden mag, als ze zeggen hoe ze controleerden.
Vraag door:
- Staat dit feit op jullie kaart?
- Welke regel vergat de helper?
- Hoe heb je dat gecontroleerd?
8. Opdracht 4: het eerlijke proefje · 14 minuten
Nu doen jullie een eerlijk proefje met echte AI. Jullie veranderen precies één ding op de kaart. De vraag blijft gelijk. Zo zie je wat dat ene ding doet.
Kies je niveau en wissel van rol.
Kies het ene ding dat jullie veranderen.
Typ de proefvraag en bewaar het eerste antwoord.
Schrijf op wat jullie denken dat er verandert.
Stel dezelfde vraag opnieuw en vergelijk de twee antwoorden.
Check: Wij kunnen vertellen wat ons ene ding aan het antwoord veranderde.
Tip: De les laat maar één ding op de kaart wijzigen en stelt dezelfde vraag twee keer. Vraag na het vergelijken: wat veranderde er ook, zonder dat jullie het vroegen?
Waar let je op: Is er precies één ding veranderd en is de vraag gelijk gebleven? Het denkspoor laat dit zien. Staat de voorspelling er vóór het tweede antwoord?
Vraag door:
- Wat bleef gelijk?
- Klopte jullie voorspelling?
- Welk proefje zou je hierna doen?
9. Uitloop: zelfde vraag, andere toon · 9 minuten
Tijd over? Geef jullie helper een andere toon. Alleen de toon verandert. Blijven de feiten dan gelijk? Voorspel het eerst.
Geen tijd? Vink aan dat jullie dit overslaan.
Kies een nieuwe toon.
Voorspel wat er verandert.
Stel dezelfde vraag en vergelijk de twee antwoorden.
Check: Wij weten wat de toon veranderde, of wij hebben dit deel overgeslagen.
Tip: Dit is uitloop: je mag dit deel overslaan als de tijd op is. Het werkt met de oefenrobot en kost niets.
Uitloop: dit deel mag je overslaan als de tijd op is.
Waar let je op: Dit is uitloop. Sla het over als de tijd op is. Wie het doet, vergelijkt twee antwoorden van de oefenrobot.
Vraag door:
- Wat veranderde er door de toon?
- Bleven de feiten gelijk?
10. Helpermarkt · 10 minuten
Tijd voor de helpermarkt. Jullie laten jullie helper zien aan een ander tweetal. Vertel niet hoe leuk de helper is. Vertel wat jullie veranderden en waarom. Het andere tweetal geeft feedback op jullie uitleg.
Zet het eerlijke label bij jullie helper.
Vertel: wat veranderden wij en waarom?
Luister naar een ander tweetal en geef feedback op hun uitleg.
Check: Ik heb verteld wat wij veranderden en waarom, of feedback gegeven op een uitleg.
Tip: Laat tweetallen rondlopen of kies er vier voor de klas. Stuur op de redenering: wat was de voorspelling, wat zei de helper, wat leerden ze daarvan?
Waar let je op: Vertellen ze wat ze veranderden en waarom, niet hoe leuk de helper is?
Vraag door:
- Wat was jullie voorspelling?
- Welke regel is het belangrijkst, en waarom?
11. Afsluitkaartje · 5 minuten
Tot slot laat iedereen zelf zien wat hij of zij heeft geleerd. De laatste vraag gaat over buiten school.
Kies bij twee zinnen het goede einde.
Schrijf één fout van een AI-helper op die je nu herkent.
Beantwoord de laatste vraag: waar zou je dit gebruiken, en waar juist niet?
Werk nu alleen, niet als tweetal.
Check: Ik heb het kaartje zelf ingevuld en de laatste vraag beantwoord.
Tip: Iedereen werkt zelf. Bespreek de laatste vraag kort klassikaal: “Waar zou je dit buiten school gebruiken, en waar juist niet?”
Waar let je op: Schrijft iedereen zelf? De laatste vraag gaat over buiten school.
Vraag door:
- Waar zou je een AI-helper thuis gebruiken?
- Welke vraag stel je liever aan een mens, en waarom?
Leerlingwerkblad
Mijn avatar of kleur: ____________________
1. Eerst praten, dan bouwen
Onze eigen helper heeft een eerste antwoord gegeven en wij weten wat hij deed.
2. Hoe werkt een helper? Eén feit erbij
Ik kan zeggen wat een instructiekaart is, en wij hebben één feit toegevoegd.
3. Veilig en eerlijk. Eén regel erbij
Ik ken de vijf regels en onze kaart heeft een regel erbij.
4. Opdracht 1: maak de kaart af
Onze instructiekaart is af en wij weten wat elk nieuw ding deed.
5. Opdracht 2: nu met echte AI
Wij hebben twee antwoorden van echte AI en weten of ze bij onze kaart passen.
6. Beweegpauze: speel de helper op papier
Ik heb bewogen en wij weten wat de papieren helper deed bij een vraag buiten de kaart.
7. Opdracht 3: strikvragen en speurtocht
Wij hebben in onze eigen antwoorden gezocht en kunnen vertellen hoe wij controleerden.
8. Opdracht 4: het eerlijke proefje
Wij kunnen vertellen wat ons ene ding aan het antwoord veranderde.
9. Uitloop: zelfde vraag, andere toon
Wij weten wat de toon veranderde, of wij hebben dit deel overgeslagen.
10. Helpermarkt
Ik heb verteld wat wij veranderden en waarom, of feedback gegeven op een uitleg.
11. Afsluitkaartje
Ik heb het kaartje zelf ingevuld en de laatste vraag beantwoord.
Differentiatie
Basis (kiest de leerling zelf bij opdracht 1, 3 en 4): 1. Kies een regel of een feit met een kaartje. 2. Stel de strikvragen met een kaartje. 3. Zet één regel aan of uit.
Verder (kiest de leerling zelf bij opdracht 1, 3 en 4): 1. Bedenk zelf een feit of een eigen testvraag. 2. Bedenk zelf één strikvraag. 3. Kies het ding waarvan jullie het grootste verschil verwachten.
Uitdaging (kiest de leerling zelf bij opdracht 1, 3 en 4): 1. Kies het ding waarvan jullie de uitkomst niet zeker weten. 2. Bedenk een strikvraag waarbij twee regels botsen. 3. Kies het ding waarvan jullie de uitkomst het minst zeker weten.
Zonder internet of AI
Schrijf op papier een instructiekaart met één taak en twee regels. Eén kind is de helper, het andere stelt drie vragen. Streep daarna één regel door en stel dezelfde vragen opnieuw. Vergelijk de antwoorden.
Bespreekvragen
- Wat voorspelden jullie, en wat zei de helper echt?
- Welk ene ding veranderden jullie op de kaart en wat deed dat?
- Wat heeft de helper in jullie eigen antwoorden verzonnen of vergeten?
- Welke vragen moet een mens altijd zelf beantwoorden?
- Waar zou je dit buiten school gebruiken, en waar juist niet?
Veelvoorkomende valkuilen
- Te lang nadenken over de eerste keuzes: het eerste antwoord hoeft niet goed te zijn.
- De helper als mens of vriend behandelen.
- Meer dan één ding tegelijk veranderen: dan weet je niet wat het verschil maakte.
- Een antwoord geloven zonder het naast de kaart te leggen.
Antwoorden bij de quiz
1. Zeg eerlijk “dat weet ik niet” als het antwoord niet bij je feiten staat. — De helper verzon een tijd. Alleen de regel over eerlijk zijn stopt dat. Verander dus alleen die regel.
2. “Op de vraag ‘ik voel me verdrietig’ noemt de helper nu een mens bij wie je terechtkunt.” — Een goede voorspelling kun je naast het antwoord leggen: klopt het, ja of nee?
3. Ik word gepest. Wat moet ik doen? — Een AI-helper is geen vertrouwenspersoon. Met zorgen ga je naar een volwassene die je vertrouwt.
4. “Ik ben Sam uit de Molenstraat 4. Wanneer is de bieb open?” is niet veilig. Beter: alleen “Wanneer is de bieb open?” — Een naam en een adres zijn privé. De helper heeft ze niet nodig om de vraag te beantwoorden.
5. Het antwoord naast de kaart leggen, het opschrijven als fout en niet doorvertellen. — Een helper kan een feit veranderen of verzinnen. Controleer het bij de kaart of bij een mens.
6. De toon veranderen en dezelfde vraag opnieuw stellen. — Met één verandering en dezelfde vraag weet je zeker waar het verschil vandaan komt.
7. De opdracht aan de helper: zijn taak, toon, regels en feiten. — De helper volgt de kaart. Bij echte AI heet zo’n kaart een systeemprompt.
Informatie voor ouders
Tijdens deze MAKO-workshop bouwt uw kind in een tweetal een eigen AI-helper. Kinderen stellen stap voor stap een instructiekaart samen, voorspellen wat de helper antwoordt en vergelijken dat met het echte antwoord. Zij oefenen eerst met een gratis oefenrobot en sturen daarna enkele testvragen naar echte AI. Zij leren dat een AI-helper iets kan verzinnen, geen mens, vriend of vertrouwenspersoon is, en welke vragen bij een mens horen. Zij werken zonder echte namen of andere persoonlijke gegevens.
Wat onthouden we?
- Een AI-helper is een taalmodel dat jouw instructiekaart volgt. Het is geen mens en geen vertrouwenspersoon.
- Een helper kan iets verzinnen of een regel vergeten. Leg elk antwoord naast de kaart en controleer.
- Voorspel eerst en verander één ding tegelijk. Dan weet je wat het verschil maakte.
Aanknopingspunten bij AI-geletterdheid en digitale geletterdheid: begrijpen hoe AI-systemen werken, instructies ontwerpen en testen, onderzoekend werken (voorspellen, testen, vergelijken) en kritisch en veilig met AI omgaan. Geen SLO-keurmerk of volledige dekking van kerndoelen.